چهل سال به دوره نخستين تيمورى نسبت داده مىشد ، تا اينكه اخيرا رابينسون اشاره كرد كه اين نسخه مىبايد از آن اواخر سالهاى 5 - 1460 م . باشد « 1 » . همين انتساب آن را به دوره بهزاد نزديك كرد ، در حالىكه طراحى پيكره‌هاى آن هنوز خشك و رسمى و با سنت كهن كار شده است . براى حل‌وفصل انتساب اين نسخه به سالهاى 60 - 1450 م . يعنى زمان جهانشاه كه يكى از زيباترين نسخه‌هاى زبان فارسى است بايد اين نكته را در نظر داشت كه شمارى از استادان تربيت شده در مكتب تيمورى هرات در روزگار بايسنقر ، هنوز زنده بودند و مشغول به كار ولذا اثرى را به وجود آوردند كه دربردارنده نگاره‌هايى با تركيب‌بنديهاى مشابه است و فقط دو مورد آن استثنا است ( اين نسخه امروزه در استانبول نگهدارى مىشود ) . اين مسأله نشاندهندهء ميل شديد به گرته‌بردارى است كه در اين روزگار بخشى از تداركات كارگاههاى نگارگرى را تشكيل مىداد و چنين مىنمايد كه در قرن نهم / پانزدهم رواج عمومى داشته است . البته از اين كار بعدها براى تزيين طلايى حواشى بهره گرفتند چنانچه در بعضى نسخه‌هاى شعرى مثلا در گلچين متعلق به كتابخانه چستربيتى كه به وسيله جعفر تبريزى در سال 1432 م . تحرير شده است ، ديده مىشود « 2 » . در ضمن شمارى تركيب‌بنديهاى جديد و نيز منظره‌پردازيها و طراحى حيوانات موجود است كه بااحساسى عميقتر از نسخه‌هاى بايسنقر كار شده است . از سى نگاره ، هفت تا تكرار نگاره‌هاى كتاب سال 1432 م . و بقيه - جز دوتا - صحنه‌هايى با پيكره‌هاى انسانى است . سرانجام مىتوان ابراز داشت كه اينها بايد پيش از سال 1468 م . با تحرير خامدستانه اجرا شده باشد و اين زمانى بود كه تركيب‌بندى سرلوح براى استفاده در گلچين شماخى همان سال ( مذكور در بالا ) به عاريه گرفته شد « 3 » و براى توليد آن نيز نسخه كليله و دمنه كتابخانه گلستان حتما در دسترس بوده است . بنابراين بايد اين عقيده را پذيرفت كه دربار حكام تركمان در آذربايجان - در روزگارى كه نگارگرى هرات به دليل اوضاع آشفته سياسى در قلمرو شرقى تيموريان رو به افول گذاشته بود - از هنر كتاب‌آرايى حمايت شايانى به‌عمل آورد . يعقوب بيك تا پايان عمر خود در سال 896 / 1490 دوستدار فرهنگ ايران باقى ماند و در ايامى كه كارگاههاى نقاشى هرات در اوج كار خود بود به مبادله نسخه‌هاى خطى با امير عليشير نوائى پرداخت و به عنوان پيشكش مجموعهء كاملى از آثار جامى - شاعر و عارف معروف - را از سوى او دريافت كرد . سلطان حسين بايقرا در سال 873 / 1469 توانست هرات را پايتخت خود اعلام كند و در سال 875 / 1470 بىهيچ مدعى

--> ( 1 ) - گرى ، Arts of the Book ، ص 217 . ( 2 ) - بينيون ، نقاشى نگارگرى ايران ، شماره 51 ، تصوير XLIIA . ( 3 ) - سچوكين ، نسخ خطى تيمورى ، تصوير XLV .